Leðjan

Botnleðja, mennirnir og leiðin að Pollapönki

Þrír Hafnfirðingar, fimm plötur og fleiri en ein leið að hlustendum. Saga Botnleðju liggur um Músíktilraunir, rokksvið og Söngvakeppnina. Úr samstarfi tveggja félaganna varð líka Pollapönk, sem flutti boðskap gegn fordómum alla leið til Kaupmannahafnar.

Tengsl Botnleðju og Pollapönks eru saga um tónlistarmenn sem fundu samstarfi sínu fleiri farvegi. Sömu menn gátu spilað fyrir börn að degi og rokkáheyrendur að kvöldi. Leiðin á milli sviðanna lá meðal annars um kennaranám, plötuútgáfu og tvær ólíkar tilraunir við Söngvakeppnina, með ellefu ára millibili.

Pollapönk á fyrstu búningaæfingu fyrir fyrri undanúrslit Eurovision í Kaupmannahöfn 5. maí 2014. Myndin er skorin á Wikimedia Commons. · Albin Olsson / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

Heiðar Örn Kristjánsson

Söngur og gítar

Söngvari og gítarleikari Botnleðju. Hann stofnaði síðar Pollapönk með Halla, félaga sínum úr sveitinni og kennaranáminu.

Ragnar Páll Steinsson

Bassi

Raggi er bassaleikarinn í upphaflega tríóinu. Tengsl hans við Pollapönk ná líka inn í hljóðverið: hann lék á fyrstu plötunni.

Haraldur Freyr Gíslason

Trommur

Halli lék á trommur í Botnleðju. Í Pollapönki tók hann gítarinn í fangið; Arnar Þór, bróðir hans, varð trommuleikari sveitarinnar.

Þrír félagar í Hafnarfirði

Botnleðja varð til síðla árs 1994. Haraldur Freyr Gíslason og Ragnar Páll Steinsson höfðu þekkst frá barnæsku og kynntust Heiðari Erni Kristjánssyni í Flensborgarskólanum. Þeir komu með reynslu úr öðrum sveitum inn í nýja tríóið: Heiðar með sönginn og gítarinn, Ragnar með bassann og Haraldur við trommurnar.

Í sögu Glatkistunnar birtist sveit sem beið ekki lengi eftir tækifærunum. Nokkrum mánuðum eftir stofnun var hún komin í Músíktilraunir. Nafnið Botnleðja átti eftir að fylgja þessum þremur mönnum í gegnum plötur, hlé og endurkomur. Það er þessi kjarni sem sagan hefst hjá.

Sigurinn varð að fyrstu plötunni

Þrjátíu og tvær sveitir tóku þátt í Músíktilraunum 1995. Botnleðja vann, Stolía varð önnur og 200.000 Naglbítar þriðju. Bee Spiders, með Jónsa innanborðs, voru valdir athyglisverðasta sveitin. Skráin yfir þetta eina keppnisár sýnir þannig nokkur nöfn sem áttu eftir að setja svip á íslenska tónlist. Fyrir Botnleðju var sigurinn líka leið að hljóðveri: upptökutímar voru meðal verðlaunanna.

Drullumall kom út sama ár. Frá því að koma saman sem ný hljómsveit að eiga fyrstu plötuna hafði leiðin því verið stutt. Upptakan gerði fólki kleift að kynnast sveitinni utan tónleikanna og varð fyrsta skrefið í útgáfuröðinni. Þegar Vísir rifjaði síðar upp ferilinn tengdi blaðið fyrstu plötuna einmitt við verðlaunatímana í Sýrlandi.

Að vilja ráða hljómnum sjálfir

Fólk er fífl fylgdi árið 1996, Magnyl 1998 og Douglas Dakota árið 2000. Titlarnir marka áfanga á ferli sveitar sem hélt áfram að senda frá sér nýtt efni. Á bak við ártölin voru ákvarðanir um hvernig tónlistin ætti að hljóma og hvernig hægt væri að koma henni út.

Í viðtali árið 2013 nefndi Heiðar Magnyl sem þá plötu sem hann tengdi sterkast við. Halli tók undir og lýsti ánægju þeirra með hljóminn. Þeir sögðust hafa hafnað hugmyndum um að gera sveitina poppaðri. Sjálfstæðið hafði þó kostnað. Að sögn Halla tóku þeir lán fyrir útgáfu Douglas Dakota, en þegar dreifingaraðilinn Japis fór í þrot festust tekjurnar þar. Þeir lýstu því hvernig vinna við lagið Ég er frjáls fyrir Samfylkinguna hefði síðan hjálpað þeim að greiða skuldirnar.

Euróvísa og annað sætið

Þann 15. febrúar 2003 flutti Botnleðja Euróvísu í Söngvakeppni Sjónvarpsins. Sveitin varð í öðru sæti á eftir Birgittu Haukdal og Segðu mér allt. Það var Birgitta sem fór fyrir Íslands hönd í Eurovision það ár, með ensku útgáfuna Open Your Heart. Fyrir Botnleðju lauk keppnisferðinni í íslensku undankeppninni.

Þegar félagarnir litu til baka í Monitor árið 2012 rifjaði Heiðar þátttökuna upp sem skemmtilegt uppátæki. Halli minnti þó á keppnisskapið: þeir hefðu viljað vinna, rétt eins og þegar þeir fóru í Músíktilraunir. Hann viðurkenndi um leið hve vinsæl Birgitta hefði verið. Þessar tvær lýsingar rúmast vel saman; húmor útilokar ekki metnað.

Á sama ári kom Iceland National Park, fyrsta enska breiðskífa Botnleðju. Söngvakeppnin var þannig einn viðburður á ferli sveitar sem átti þegar fjórar plötur að baki og var enn að bæta við lagasafnið.

Morgnar með kassagítar

Vorið 2006 útskrifuðust Heiðar og Halli sem leikskólakennarar frá Kennaraháskóla Íslands. Hluti lokaverkefnis þeirra var platan Pollapönk. Henni fylgdi skýrsla um barnamenningu á Íslandi. Hér hittust tvö svið sem þeir höfðu unnið á: tónlistin og starf með börnum.

Halli lýsti vinnunni í viðtali við Vísi sama haust. Þeir hittust á morgnana, sömdu lög og unnu þau áfram. Um hálft ár fór í plötuna. Hann lagði áherslu á muninn á þessum fundum með kassagítar og háværum æfingum þar sem allir spiluðu saman. Nýja verkefnið kallaði fram annað vinnulag hjá gömlum samstarfsmönnum.

Tengslin við Botnleðju heyrðust þó líka í hljóðfæraleiknum: Raggi spilaði á bassa á plötunni. Halli hafði áður gefið út barnaplötuna Hallilúja og Heiðar komið að henni. Pollapönk átti því bæði rætur í kennaranáminu og samstarfi sem þegar hafði farið út fyrir ramma rokksveitarinnar.

Fleiri félagar, fleiri hlustendur

Pollapönk tók á sig mynd fjögurra manna sveitar árið 2007 þegar Arnar Gíslason og Guðni Finnsson gengu til liðs við stofnendurna. Meira Pollapönk kom út 2010 og Aðeins meira Pollapönk árið eftir. Verkefnið hélt þannig áfram langt út fyrir fyrstu plötuna og skil lokaverkefnisins.

Í viðtali við Eurovoix í febrúar 2014 útskýrði Heiðar að markmiðið væri tónlist og textar sem bæði börn og fullorðnir gætu notið. Það skipti máli hverjir væru að hlusta, en fullorðna fólkið þurfti ekki að standa utan við skemmtunina. Hugmyndin gaf sveitinni sameiginlegan áheyrendahóp þvert á aldur.

Þegar Pollapönk fór síðar í Söngvakeppnina tengdi Heiðar það sömu löngun til að ná til fólks. Keppnin gaf þeim færi á að kynna bæði tónlistina og boðskapinn gegn fordómum fyrir stærri hópi.

Botnleðja átti enn sína kvöldstund

Í Monitor-viðtalinu 2012 töluðu Botnleðjumenn um tveggja klukkustunda tónleika tvö kvöld í röð og sögðust hafa uppgötvað hversu langan lagalista þeir ættu. Halli sá einfaldan mun á verkefnunum tveimur: Pollapönk kæmi helst fram að degi, Botnleðja að kvöldi. Bæði gátu átt sinn stað í lífi sömu tónlistarmannanna.

Árið 2013 var safnplatan Þegar öllu er á botninn hvolft á leiðinni, með þekktum lögum, áður óútgefnu efni og tveimur nýjum lögum. Heiðar benti þá á að börnin sem hlustuðu á fyrstu Pollapönksplötuna væru sum orðin unglingar. Þau gætu nú uppgötvað Botnleðju. Þannig gat nýtt samstarf líka vísað hlustendum aftur að eldri tónlist.

Boðskapurinn átti að ná lengra

Pollapönk vann íslensku Söngvakeppnina með Enga fordóma. Í viðtali fyrir Kaupmannahafnarferðina sögðu liðsmenn að sigurinn hefði strax kallað á hversdagslegar ráðstafanir: hvernig ætti að láta undirbúninginn ganga upp samhliða vinnunni? Stóra sviðið þýddi æfingar og kynningarstarf, en líka skipulag utan sviðs.

Þeir sögðu lagið fjalla um ungan einstakling sem stamaði og óttaðist að verða fyrir háði eða einelti. Með því vildu þeir tala gegn fordómum og verja rétt fólks til að lifa í sátt við aðra. Enska útgáfan, No Prejudice, átti að gera fleiri hlustendum kleift að skilja erindið. Sveitin lýsti þessu sem sínu litla framlagi til betri samskipta.

Heiðar og Halli léku báðir á gítar í Pollapönki. Arnar Þór Gíslason var við trommurnar og Guðni Finnsson á bassa. Hér var því önnur hljómsveit á ferð en tríóið sem hafði flutt Euróvísu ellefu árum fyrr, með eigin lög og eigin áheyrendur.

Litirnir á sviðinu

Pollapönk komst áfram úr fyrri undanúrslitum Eurovision 6. maí, í áttunda sæti með 61 stig. Fjórum dögum síðar kom sveitin fjórða á svið í úrslitunum. Í frétt RÚV strax eftir flutninginn kom fram að hann hefði gengið snurðulaust, þótt tæknin hefði strítt hópnum á æfingum.

Litirnir náðu lengra en jakkafötin. Að sögn RÚV höfðu flytjendurnir brugðist við áskorun á Facebook og málað neglurnar í stíl við fötin. Það er lítið atriði úr stóru sjónvarpskvöldi, en passar við opinn og leikandi framkomumáta sveitarinnar. Á upptökunni frá úrslitunum má sjá sjálfan flutninginn og sviðshópinn í heild.

No Prejudice endaði í fimmtánda sæti með 58 stig. Þar fékk þessi kafli sögunnar niðurstöðu: tveir af stofnendum Botnleðju höfðu nú farið alla leið á Eurovision-sviðið með Pollapönki. Að baki þeim lá bæði saga rokksveitar og vinna við að búa til tónlist sem kynslóðir gætu sungið saman.

Plöturnar

Fyrsta breiðskífan, á sigurári Músíktilrauna.

Umslag: Fólk er fífl — 1996 · Fólk er fífl

Önnur platan kemur ári eftir frumraunina.

Þriðja breiðskífa Botnleðju.

Umslag: Douglas Dakota — 2000 · Douglas Dakota

Fjórða platan kemur út um aldamótin.

Fyrsta enska breiðskífan. Hér er miðað við upphaflegt útgáfuár.

Plötuumslög frá Apple Music.