Erlent
Í ljósi sögunnar rifjar upp ítölsku innrásina í Albaníu
Í þættinum „Endalok konungdæmis í Albaníu“ í hlaðvarpinu Í ljósi sögunnar er fjallað um valdatíð albanska konungsins, vaxandi ítök fasista á Ítalíu í landinu og flótta konungsfjölskyldunnar þegar ítalski herinn réðst inn árið 1939.
Ritstjórn Hnýsis · Birt 30. október 2026, kl. 21:53
Konungur sem treysti fáum
Í þættinum kemur fram að konungurinn hafi tekið sér konungstign árið 1928 eftir að hafa áður verið forsætisráðherra og forseti Albaníu. Stjórn hans er lýst sem persónubundnu og spilltu einræði þar sem tryggð við konunginn skipti meira máli en hæfni ráðherra. Hann óttaðist jafnframt stöðugt tilræði, hélt sig að mestu innan hallarsvæðisins og studdist við varðlið úr heimahéraði sínu.
Óttinn var ekki með öllu tilefnislaus samkvæmt frásögn þáttarins. Árið 1931 var skotið á konunginn fyrir utan óperuhúsið í Vín. Hann slapp ómeiddur en einn úr föruneyti hans lést. Síðar leitaði konungurinn lengi að eiginkonu af evrópskum aðalsættum og kvæntist loks Geraldínu greifynju árið 1938. Brúðkaupið varð mikil opinber sýning sem átti meðal annars að undirstrika sjálfstæði ríkisins.
Sjálfstæði sem hvíldi á ítölsku fé
Þátturinn dregur fram grundvallarvanda konungdæmisins: konungurinn vildi nútímavæða fátækt land, leggja vegi og byggja upp skóla, sjúkrahús og her, en til þess þurfti erlent fjármagn. Albanía varð sífellt háðari ítölskum lánum og fjárframlögum, einkum í og eftir heimskreppuna. Samhliða jukust ítölsk áhrif í stjórnkerfinu og hernum, þótt konungurinn hafi samkvæmt þættinum vantreyst Ítölum og reynt að standa gegn frekari afskiptum þeirra.
Innrás, flótti og endalok krúnunnar
Í apríl 1939, tveimur dögum eftir fæðingu Leka prins, réðust um 30 þúsund ítalskir hermenn inn í Albaníu. Konungurinn hvatti þjóðina í útvarpsávarpi til að verja sjálfstæðið en flúði síðan með fylgdarliði og gull úr ríkissjóðnum; í þættinum kemur fram að hann hafi síðar sagt flóttann óhjákvæmilegan og viljað forða gullinu frá Mussolini. Ítalir settu á fót leppstjórn og færðu ítalska konunginum albönsku krúnuna. Konungurinn lifði það sem eftir var ævinnar í útlegð, en eftir síðari heimsstyrjöld tóku kommúnistar völdin og konungdæmið var ekki endurreist.
